Κυριακή, Αυγούστου 21, 2005

Χαμένη στη μετάφραση


Πόσες φορές σε αυτή τη δουλειά, δεν έχω αναρωτηθεί: Has the Perrier gone straight to my head? Or is life sick and cruel instead?
Η μοίρα το έφερε να γίνομαι μάρτυρας ανηλεούς κακοποίησης της ελληνικής γλώσσας, λόγω επαγγελματικού βίτσιου.
Γενικά είμαι επιεικής άνθρωπος (έτσι θέλω να πιστεύω). Δεν είναι μια δουλειά που μπορείς να πάρεις πολύ προσωπικά – δεν είσαι και γιατρός. Μεταφραστής είσαι. Είναι σίγουρα παραγωγική δουλειά – και πολύ παρεξηγημένη.
Όταν κάνεις, λοιπόν, αυτή τη δουλειά, κάθε τόσο δοκιμάζεσαι. Δοκιμάζονται οι αντοχές σου, η επιείκειά σου, η ανοχή σου απέναντι στους άλλους. Καμιά φορά, σού ρχεται να κυνηγήσεις τον συγγραφέα του κειμένου πάνω στο οποίο δουλεύεις. Και να τον υποβάλλεις σε απίστευτα βασανιστήρια, ένα εκ των οποίων θα είναι να του διαβάσεις δυνατά το κείμενό του και να του πεις να στο εξηγήσει.
Και ερωτώ κύριε πρόεδρε: αν δεν το καταλαβαίνω εγώ, που μοιραζόμαστε υποτίθεται την ίδια μητρική γλώσσα, ΠΩΣ θα το καταλάβει ο Άγγλος/Γάλλος/Πορτογάλος ;;;
Γιατί οι μηχανικοί (πολιτικοί, software engineers, και πλείστοι άλλοι) γράφουν ελληνικά που μόνο αυτοί καταλαβαίνουν; Γιατί νομίζουν ότι αρκεί να ξέρεις ελληνικά (που δεν ξέρουν) για να γίνεις κατανοητός από έναν συμπατριώτη σου;;
Εμ δεν αρκεί, φίλε οδηγέ. Αν δεν ξέρεις το συντακτικό και τη γραμματική that goes with it, απλά βασανίζεις τους άλλους και τον εαυτό σου. Γιατί μπορεί και ο Δημοσθένης να είχε μια παράγραφο 10 γραμμές (τόσο άγνωστο στα αρχαία της τρίτης δέσμης δεν ξεχνιέται εύκολα), αλλά τουλάχιστον εκείνος είχε δευτερεύουσες, είχε σύνταξη. Καταλάβαινες τι έλεγε. Θα μου πεις, ο Χειμωνάς δεν έχει σημεία στίξης και τον καταλαβαίνεις. Και ο Μπέκετ το ίδιο. ΕΣΥ, όμως, που δεν είσαι ούτε Χειμωνάς ούτε Μπέκετ, αλλά ξημεροβραδιάζεσαι στο εργοτάξιο, με το κίτρινο κράνος και τα σχέδια ανά χείρας, ή σε ένα γραφείο με το Αρμάνι σου και τα Davidoff τσιγάρα σου, πίνοντας τόνους γαλλικού καφέ και παζαρεύοντας εκατομμύρια, γιατί το παίζεις μεταμοντέρνος στου κασίδι το κεφάλι; Γιατί δεν χρησιμοποιείς σύνταξη; Γιατί δεν βάζεις δευτερεύουσες; Και γιατί έχεις την απαίτηση από εμένα, να κάνω τη μαλακία σου εξίσου κατανοητή σε μια άλλη γλώσσα, όταν αυτό που χρησιμοποιείς δεν είναι καν η δική σου γλώσσα, αλλά ένα υβρίδιο δικής σου επινόησης; Απορία ψάλτου βηξ...
Η μετάφραση είναι ύπουλο πράγμα. Οι περισσότεροι νομίζουν: έλα μωρέ, σιγά, πόσο θα σου πάρει; Μια ζωή αγαπητέ. Ο μεταφραστής δεν είναι φούρνος μικροκυμάτων, πατάς ένα κουμπί, ρυθμίζεις το ρολόι κι όξω απ’ την πόρτα. Είναι βαριά καλογερική, ιδιαίτερα αν κάνεις φρι λάντζα. Αν κι έχω δει πολλές κουλαμάρες τα χρόνια που δουλεύω (κι είναι κάμποσα), πάντα με εκπλήσσει η ανικανότητα των Ελλήνων να γράψουν ελληνικά. Θα μου πεις, το κείμενο είναι εξειδικευμένο. ΟΚ. Φέρε μου έναν πολιτικό μηχανικό ή έναν δικηγόρο ή έναν μεγαλοexecutive κάποιας κατασκευαστικής και πες του αν καταλαβαίνει αυτό που μεταφράζω τώρα. Αν το καταλάβει, τρύπα μου τη μύτη. Ή μάλλον, κάνε μου τατουάζ (ευκαιρία ψάχνω). Οι μακροσκελείς προτάσεις, η δήθεν επιστημονικότητα ή εξειδίκευση του λεξιλογίου, η χρήση πολλών δύσκολων λέξεων η μία μετά την άλλη, δεν δείχνουν ενδελεχή γνώση του αντικειμένου (τόσο ενδελεχή και βαθιά, που μόνο ο Κουστώ θα την έβρισκε), αλλά απλώς ανικανότητα να βάλεις τη σκέψη σου σε τάξη και να γίνεις κατανοητός από έναν μέσο άνθρωπο με μέσο I.Q. Ακόμα κι αν αυτός είναι ο μεταφραστής, που δουλειά του είναι να λύσει τον γόρδιο δεσμό του κειμένου. Άνθρωπος είναι κι αυτός!

Λευτεριά στον σκλαβωμένο μεταφραστή

Ακούγοντας: Music has the right to children – Boards of Canada

9 Comments:

Blogger eryx-t said...

1) Συνήθως πιστεύουμε ότι αφού ξέρουμε κάτι είναι απλό, μπορούμε εύκολα και να το γράψουμε.
2) Πάντα αποδεικνύεται πιο δύσκολο (από ότι περιμέναμε) να γράψουμε κάτι κατανοητό και καθαρό στα νοήματα του. Ακόμη κι αν πρόκειται για οδηγίες στο πως θα βγάλετε έξω τα σκουπίδια.
3) Αυτό δε σταματάει πολλούς να γράφουν. Οχι ένα κείμενο ως σώμα δομημένο, αλλά να γράφουν αφήνοντας πίσω τους κείμενο. Βάζουν έπειτα και μερικούς τίτλους κι έφυγε. Βιβλίο!
4) Το πρόβλημα το έχουν αυτοί που πρέπει να το διαβάσουν και να το καταλάβουν. Ο μεταφραστής είναι προφανώς ένας από αυτούς. Οι υπόλοιποι συνήθως αποθαρρύνονται, εγκαταλείπουν οι "τσιμπάνε" ένα δυο πληροφορίες που έψαχναν και βάζουν το βιβλίο στο ράφι. Ο μεταφραστής έχει πρόβλημα. Όπως και ο φοιτητής που πρέπει να περάσει μάθημα με βάση το προβληματικό σύγγραμμα (διότι πολλά πανεπιστημιακά συγγράμματα είναι σε αυτή την κατηγορία). Αν ο φοιτητής έχει κάποιες εναλλακτικές, ο μεταφραστής μάλλον είναι ο δυστυχέστερος. Είναι ο μοναδικός άνθρωπος που τελικά θα διαβάσει όλο το κείμενο. Τί μπορεί να ελπίζει; Ότι θα περιορίσει όσο το δυνατόν την τσάμπα δουλειά που προσφέρει, ότι θα έχει ... κατανόηση από το φιλικό του περιβάλλον... και ίσως ότι θα βρει μια καλύτερη δουλειά...

5) Στη μετάφραση λογοτεχνικού κειμένου τα πράγματα είναι τελείως διαφορετικά, νομίζω.

.. Κουράγιο!

5:06 μ.μ., Αυγούστου 21, 2005  
Blogger Μαρκησία του Ο. said...

Μακάρι να μπορούσα να ποστάρω μια παράγραφο χωρίς να καρφωθώ...θα καταλάβαινες περί τίνος πρόκειται
:-(

με τα λογοτεχνικά κείμενα είναι διαφορετικά τα πράγματα, ναι. Κι εκεί όμως υπάρχουν άλλα ζητήματα (άλλη συζήτηση αυτή :)

5:33 μ.μ., Αυγούστου 21, 2005  
Blogger παπαρούνα said...

Το είχα σκεφτεί κάποτε να τελειώσω ισπανική φιλολογία και να πάω για μεταφράση βιβλίων,αλλά μαθαίνοντας από τρίτους πόσο παλούκι είναι και πόσα κιλά άγχους κουβαλάει ο μεταφραστής, το άφησα πριν καλά καλά αρχινήσω...
Κουράγιο!Ανα κεφάλαιο που μεταφράζεις,κάνε και καμιά βουτιά:)

5:37 μ.μ., Αυγούστου 21, 2005  
Blogger Darthiir the Abban said...

ΥΠΟΝΝΟΕΙΣ ΚΑΤΙ;;;;;;

Δεν φταίνε οι μηχανικοί. Φταίει η νοοτροπία του σχολείου και η νοοτροπία των διορθωτών.
Κυρίως όμως του σχολείου μιας και από εκεί ξεκινάνε όλα....

Να ήξερες πόσες φορές έχω επιστρέψει κείμενο λέγοντας:

Τράβα στην 1τη γυμνασίου και μετά ξαναγράψ' το σε κάποια μορφή που θα δεχτώ να το διορθώσω....

2:32 μ.μ., Αυγούστου 22, 2005  
Blogger Μαρκησία του Ο. said...

Δεν υπονοώ τίποτα περισσότερο από αυτό που λέω!
Και ναι, φταίνε και οι μηχανικοί. Γιατί πολλοί από αυτούς θεωρούν ότι κανείς δεν μπορεί να τους καταλάβει (είναι μεγάλα μυαλά) έτσι κι αλλιώς, οπότε γιατί να προσπαθήσουν;
Και αυτό φυσικά μπορεί να ισχύσει για οποιονδήποτε άλλο επιστήμονα που δεν ξέρει να εκφράζεται και νομίζει ότι τον διαβάζουν μόνο συνάδερφοί του..
Δεν καταλαβαίνω τι εννοείς νοοτροπία του σχολείου ή των διορθωτών...αν θες μου το εξηγείς :)

4:20 μ.μ., Αυγούστου 22, 2005  
Blogger Lady Elle said...

Μια και λένε όλοι τον πόνο τους έχω να καταθέσω την εμπειρία μου με τους γιατρούς. Τα κείμενά τους δεν είναι γραμμένα στα ελληνικά, αλλά σε μια άλλη μυστήρια, ακατάληπτη και άγνωστη γλώσσα που ακόμα δεν έχει ανακαλυφεί και μελετηθεί. Το εντυπωσιακό είναι οτι ούτε οι ίδιοι δεν την καταλαβαίνουν, πόσο μάλλον ο δόλιος ο μεταφραστής!
Φιλενάδα κουράγιο!

8:07 μ.μ., Αυγούστου 22, 2005  
Blogger fade said...

Είναι μεγάλη αλήθεια ότι οι μηχανικοί, δεν ξέρουμε να μιλάμε. Αλλά είναι, ότι χρόνο με το χρόνο συνηθίζεις να εκφράζεσαι με άλλους τρόπους (μαθηματικά, κώδικας κτλ) ή ακόμη και σε άλλες γλώσσες (κυρίως αγγλικά), οπότε το να μπορέσεις να εκφραστείς σωστά και με σαφήνεια στα ελληνικά είναι παλουκάκι...

Επιπλέον δεν μπορείς να φανταστείς πόσο δύσκολο είναι να οργανώσεις τις σκέψεις σου σε μια κατανοητή μορφη για να τις γράψεις στο χαρτί. Έχω φάει άπειρες ώρες για να εξηγήσω πράγματα που μου είναι προφανή, αλλά ξέρω ότι δεν είναι για κανέναν άλλο. Και, κάπου μέσα σε αυτές τις άπειρες ώρες αρχίζεις και σκέφτεσαι: "Γιατί κάθομαι και σκάω, να τα εξηγήσω ολόσωστα; Ας το εξηγήσω πάνω κάτω, κάποιοι που ασχολούνται στενά με την δουλεία μου θα το καταλάβουν, αρκετοί θα καθήσουν να το σκεφτούν λιγάκι για να πιάσουν το νόημα και οι υπόλοιποι... ας πάνε στο διάολο, δεν θα μου βγαι η πίστη για αυτούς."

Btw1: δεν μπορείς να φανταστείς πόσο σέβομαι την ευγενή τάξη των μεταφραστών...
Btw2: Τα κειμενά μου βρωμάνε μηχανικίλα;

10:21 μ.μ., Αυγούστου 22, 2005  
Blogger Μαρκησία του Ο. said...

@fade
Βtw1: καθόλου!
Btw2: :-)

12:34 π.μ., Αυγούστου 23, 2005  
Blogger Darthiir the Abban said...

Λοιπόν, ας δευτερολογήσω:

Αν και μηχανικός, θα διαφωνίσω με τον fade. Κατ' αρχάς η ελληνική γλώσσα είναι από τις πιό "μαθηματικές" γλώσσες και συνεπώς οι μηχανικοί δεν θα έπρεπε να έχουν πρόβλημα να την χρησιμοποιήσουν.

Κατά δεύτερο λόγο, ναι, εμείς οι μηχανικοί συνηθίζουμε να λέμε ότι μετά τον 3το χρόνο, "μητρική" μας γλώσσα είναι τα αγγλικά.

Όμως δεν μας δικαιολογεί ούτε αυτό. Το θέμα είναι κατά πόσο σέβεσαι την γλώσσα που χρησιμοποιείς και τον αναγνώστη που θα διαβάσει το κείμενό σου. Αν τα σέβεσαι και τα δύο, τότε προσπαθείς να γράψεις κάτι σωστό.

Όταν ΘΕΣ να είσαι σίγουρος ότι αυτά που γράφεις θα διαβαστούν και θα κατανοηθούν, τότε προσπαθείς να τα κάνεις όσο πιό κατανοητά γίνεται.

Θα συμφωνίσω ότι για εμάς τους μηχανικιούς (ή επιστήμονες γενικότερα) είναι πολύ δύσκολο να περάσουμε ορισμένες από τις σκέψεις και τα νοήματά μας. Για του λόγου το αληθές, πέρσυ μου έτυχε, μετά από συζήτηση με έναν συνάδελφο να καταφέρουμε να εξηγήσουμε κάτι, το οποίο φαινόταν γρίφος και εντελώς αδύνατο να συμβαίνει. Το αποτέλεσμα; Για να καταφέρουμε να το περάσουμε στον κόσμο έπρεπε ή να γράψουμε ολόκληρο βιβλίο, ή απλά να το αναφέρουμε και όποιος θέλει, ας ζητήσει εξηγήσεις.

Το να γράψεις ένα κείμενο όμως, το νόημα του οποίου θα "μεταφραστεί" από το κοινό με λάθος τρόπο είναι το χειρότερο που μπορείς να κάνεις. Καλύτερα μην το γράφεις καθόλου.

Και επανέρχομαι στο προηγούμενο σχόλιό μου.

Φταίει το σχολείο γιατί απλά μας έμαθε να γράφουμε μόνο για να περάσουμε πανελλήνιες και όχι για να μεταδώσουμε τις ιδέες μας.

Φταίει η παιδεία και οι γονείς μας που δεν μας δίδαξαν πώς να επικοινωνούμε, αλλά μας έδωσαν μόνο γνώσεις τις οποίες ποτέ δεν μας δίδαξαν πώς να τις χρησιμοποιούμε.

Ευχαριστώ την θεία μου, που έστω και στα 22 μου, με έμαθε ότι πρέπει, ανάλογα με τους αναγνώστες στους οποίους απευθύνομαι, όλοι να είναι ικανοί να κατανοήσουν τα κείμενά μου.

ΚΑΙ στον επόμενο που θα μου φέρει κείμενο ακατανόητο ή απλά κακογραμμένο, θα του πώ ξαναγράφ'το και ας χάσεις ένα χρόνο από την ζωή σου γι' αυτό. Ας πρόσεχες και ας με σεβόσουν.

11:41 π.μ., Αυγούστου 27, 2005  

Δημοσίευση σχολίου

<< Home

eXTReMe Tracker